Participatie op 1,5 meter afstand

Tot 1 juni kunnen we geen bijeenkomsten meer organiseren. De scholen zijn dicht en mensen maken zich zorgen. Over hun gezondheid, hun werk, hun inkomen, hun naasten. Wat doe je dan rond aardgasvrij? De meeste mensen hebben nu andere prioriteiten dan het aardgasvrij maken van de woning. En ook voor gemeenten vragen acutere zaken de aandacht.

Hoe ga je als gemeente nu om met informeren en betrekken van bewoners bij het aardgasvrij maken van wijken? Staat dat even helemaal stil, of ga je op een andere manier verder? Hoe doe je dat dan? En waar moet je rekening mee houden? We namen - vanaf gepaste afstand - polshoogte in Eindhoven, Amsterdam, Den Haag, Purmerend en Utrecht.

 

Eindhoven

Door op het tweede spoor
 

‘We stonden net op het punt om onze drie pioniersbuurten in te gaan, toen de crisis uitbrak. De eerste avonden waren al gepland.’ Aan het woord is Roozbeh Nikdel, projectleider Energietransitie bij de gemeente Eindhoven. Nu gaat de gemeente mensen gericht informeren en ontzorgen.
 


‘De bewoners hadden per buurt een buurtplan opgeleverd. We zouden net beginnen met de volgende fase: collectieve inkoopacties. We wilden in de buurten leuke bijeenkomsten organiseren - zoals energyparty’s bij mensen thuis - om te praten over concrete maatregelen rond isoleren en collectieve inkoop. Dat is opgeschort. Jammer!’

‘Zorgen dat de energie nu niet weglekt’

Stevig digitaal netwerk

Roozbeh is gezien de omstandigheden blij dat in Eindhoven van begin af aan stevig is ingezet op zowel het fysieke als het digitale spoor. ‘Elke buurt heeft daardoor nu een actieve buurtpagina en een buurtApp. We hebben een mooi digitaal netwerk. Dat gaan we nu benutten om de animo levend te houden: zorgen dat de energie nu niet weglekt.’

‘Gericht informeren en mensen ontzorgen’

‘Per buurt hadden we al in kaart gebracht waar de mensen in geïnteresseerd zijn en welke maatregelen daar vooral geschikt voor zouden kunnen zijn. Daarover gaan we nu gericht informeren, om mensen te ontzorgen bij de inkoop. Dat kan gaan om spouw-, vloer- gevel-, dakisolatie, zonnepanelen, et cetera. We gaan nu met de juiste informatie stimuleren dat de bewoners daarin collectief stappen zetten. Dat is voor hen leuker, gemakkelijker en voordeliger.’

Van de nood een deugd gemaakt

Het liefste zou Roozbeh dat in het echt in de buurt doen. Echt contact aan de keukentafel vindt hij toch beter. ‘Maar we maken van de nood een deugd. Samen met Buurkracht en het Regionale Energieloket kijken we hoe we de aanpak digitaal verder vormgeven. Buurkracht houdt contact met actieve buurtbewoners en polst ook bij hen welke methoden passen. We weten qua inhoud wat mensen willen weten en zoeken nu bijpassende online vormen.’

‘We weten wat mensen willen weten, en zoeken nu bijpassende online vormen’

‘Gelukkig hebben we het altijd multichannel aangepakt. Nu hebben we er profijt van dat we ook online al veel contacten hebben. Ik ben blij dat we niet hoofdzakelijk op fysieke contacten hebben ingezet. Nu een spoor is stilgevallen, kunnen we door op het tweede spoor.’

Amsterdam

Dit blijven we ook na de crisis vast doen

‘Er stonden al veel bewonersbijeenkomsten gepland. Die zijn we niet direct allemaal online gaan maken. Eerst checkten we wat urgent is.’ Danielle Driessen is participatieadviseur programma Aardgasvrij bij de gemeente Amsterdam. Ze stuurt er op aan dat online bijeenkomsten met bewoners kort en krachtig zijn.


‘We zoeken via WhatsApp en telefoon contact met de bewoners die we al kennen. Om te vragen hoe het gaat en te overleggen over hoe verder. We gaan niet eenzijdig melden dat het niet doorgaat.’

‘We wilden die bijeenkomsten niet direct allemaal online maken’

Momentum behouden

In een paar buurten wil de gemeente sowieso online snel aan de slag, vertelt Danielle. ‘In de buurt de Banne doen we in nauwe samenwerking met een bewonersgroep onderzoek naar de warmte-opties voor de buurt. Daar willen we mee verder, om het momentum te behouden. Anders loopt de energie weg. We overleggen nu of en hoe de bewonersgroep online met de gemeente in gesprek wil.’

‘Cruciaal is een moderator die bedreven is met online tools’

Danielle stuurt er op aan dat online bijeenkomsten met bewoners kort en krachtig zijn: ‘40 minuten online overleg is al heel wat. Dit merkte ik ook bij interne overleggen. Dit geldt dus zeker voor bewoners. Zij hebben er misschien nog minder ervaring mee. Maak een korte strakke agenda en zorg dat je aan het eind allemaal duidelijk hebt hoe het daarna verder gaat. We willen online met acht tot tien bewoners spreken. Cruciaal daarbij is een goede moderator die bedreven is met online tools. Desnoods huren we iemand in. Leg de bewoners de spelregels heel goed uit, want de kans bestaat dat zij het nog nooit hebben gedaan. Je moet dus ook vooraf goed checken of ze er wel voor open staan.’

Webinar

‘In een andere buurt zouden we op 18 maart een startbijeenkomst met VvE’s houden. Die is gecanceld. Die mensen kennen elkaar nog niet en dan is intensief online overleg niet zo handig. We overwegen nu om voor hen een webinar te organiseren: een soort college. Dat draait dan primair om informeren, maar ook om vragen ophalen.’

‘Als mensen elkaar nog niet kennen, is online overleg niet zo handig’

Op 3 april ging de Amsterdamse Transitievisie Warmte de inspraak in. Op een speciale website staat de visie, een samenvatting, een filmpje en een formulier voor inspraakreacties. Danielle vertelt dat het plan is om daar ook een webinar over te houden, in samenwerking met platform 02025. Dit koplopersplatform organiseert - onder meer - maandelijks een energieontbijt. ‘In plaats van dat ontbijt doen we op 9 april een webinar over de Transitievisie. Na een korte presentatie kan men in de chat vragen stellen. Die beantwoorden we dan zo mogelijk ter plekke. Daarvan maken we een Q&A die we op de website ontsluiten.’

‘Het is een cadeautje dat we dit nu opeens gaan uitproberen’

‘Dat is heel leuk, dat blijven we vast ook na de crisis doen. Het is een cadeautje dat we dit nu opeens gaan uitproberen. Als we dat vaker doen, bouwen we een mooi archief op met informatieve webinars. Nu bereikt 02025 vooral de koplopers. Voor de wijken waar minder voorlopers zijn, is het nu toch even wachten tot we weer ‘fysieke’ ontmoetingen kunnen doen. We gaan nu niet online aan de slag in nieuwe buurten.’

Den Haag

Nu geen grote campagne, maar kleinschalig contact

‘Het concept Stedelijk Energieplan is klaar. Nu zouden we stadsgesprekken houden in alle stadsdelen. Dat kan natuurlijk niet meer.’ Marijke Bruggeman is beleidsadviseur participatie bij het programmabureau Energietransitie van de gemeente Den Haag. Het plan is nu om verder te gaan met telefoon-gesprekken, flitspeilingen en chatsessies. 


‘Ondanks corona gaan we door. We zoeken nu naar een passende online-vormen. We horen heel graag wat “de gewone man of vrouw” belangrijk vindt rond klimaat, energie en aardgasvrij: zijn we met het SEP op koers of moet dat worden aangescherpt?’

Flitspeiling en chatsessies

‘We wilden eigenlijk een brede peiling’, vertelt Marijke. ‘Maar zoiets vraagt om een campagne om dat onder de aandacht te brengen. Dat vinden we nu niet passend. Daarom gaan we waarschijnlijk verder met telefoongesprekken en chatsessies. Onze wethouder gaat nog steeds graag persoonlijk met mensen in gesprek.’

‘De luxe van een groot netwerk van bewoners die graag meedenken’

Bureau Graswortel begeleidt de gemeente Den Haag vaak bij participatietrajecten om mensen te vinden en te binden. Marijke: ‘Zij bereiken mensen die wij normaal minder snel spreken. En ze vragen die mensen ook altijd of ze hen later ook voor andere onderwerpen mogen benaderen. Daardoor hebben wij de luxe van een groot netwerk van bewoners die graag meedenken. Het plan is nu dat het bureau per stadsdeel circa dertig van die mensen belt om te vertellen over het SEP en ze te vragen of ze een “flitspeiling” willen invullen. Dan krijgen ze een link naar enkele open vragen en stellingen over het SEP. Bijvoorbeeld over huisisolatie, kosten, warmtebronnen, maar ook wat zij nu al doen.’ 

Afleiding van de zorgen

Voor de gemeente is de energietransitie nog steeds topprioriteit. Maar er was wel een aarzeling: staan mensen daar nu wel voor open? Marijke: ‘Als bureau Graswortel belt, vragen ze dan ook eerst hoe het gaat. En pas daarna vragen ze of ze willen meedoen aan de flitspeiling en of ze misschien ook open staan voor een chatsessie met de wethouder. Het bureau merkt overigens dat veel bewoners een beetje corona-moe zijn. Ze willen ook wel eens ergens anders aan denken. Voor sommigen is het ook een fijne afleiding van de zorgen.’ 

‘Sommige mensen zijn een beetje corona-moe en willen graag over iets anders praten’

Marijke: ‘Ons plan is nu dus om eerst per stadsdeel bij ongeveer dertig mensen te peilen hoe zij kijken naar het SEP. En dan via flitspeilingen op te halen welke vragen bij hen leven en wat zij zelf zouden willen doen. Daarna zou de wethouder daarover online kunnen doorpraten.’ 

Online-dingen uitproberen

Deze crisis is een goede impuls om nu online dingen uit te gaan proberen, aldus Marijke. ‘Dingen die we “ooit” toch al wilden doen, pakken we nu op. Het is geen tijdvulling. Het is niet zo dat dit stopt als we weer gewoon bij elkaar kunnen komen. Ook in de toekomst gaan we meer online werken. Jongeren vinden dat al veel normaler dan wij. Een aandachtspunt is - net als bij alle vormen van participatie - hoe we vervolgens die input verwerken in de vervolgstappen en hoe we daarover dan weer goed communiceren.’

‘Iedereen gaat nu klussen. Een mooie kans voor energiebesparende maatregelen’

Toevallig ging eind maart de website duurzaamstad.denhaag.nl online, maar dat is nog even low profile gehouden. Marijke: ‘Een grote campagne zou de plank misslaan, alsof we niet snappen wat nu echt belangrijk is. Die site gaan we rustig verder uitbouwen. Daar gaan we uiteindelijk ook digitale participatietools op plaatsen zodat bewoners kunnen meedenken en meedoen. En natuurlijk gaan we er alle relevante informatie op ontsluiten. Iedereen gaat nu klussen. Dat is een mooie kans om mensen energiebesparende maatregelen te laten nemen.’ 

 

 

Purmerend

Corona jaagt ons naar binnen, terwijl we juist zo goed buiten bezig waren

‘We begonnen met 95 woningen binnen de wijk Overwhere-Zuid. Toen we konden opschalen, kwam de corona-uitbraak.’ Joke Dijkstra is omgevingsmanager proeftuin Overwhere-Zuid voor de gemeente Purmerend. Het is belangrijk dat mensen zich gezien voelen in de warmtetransitie, vindt Joke. ‘Sociaal contact is wezenlijk en precies dat moeten we nu vermijden.’


De ‘chit-chat’ vervalt

Joke: ‘Nu jaagt corona ons naar binnen, terwijl we juist zo goed buiten bezig waren. Hoe behoud je het persoonlijke contact als je elkaar geen hand kunt geven en niet kunt keuvelen over kleine dagelijkse dingen? Die sociale “chit-chat” vervalt online.’

‘Sociaal contact is wezenlijk en precies dat moeten we nu vermijden’

Het is belangrijk dat mensen zich gezien voelen in de ingrijpende warmtetransitie, geeft Joke aan. ‘Zo jammer dat we nu bijna een beetje bang worden voor elkaar. Sociaal contact is wezenlijk en precies dat moeten we nu vermijden. We kennen de beperkingen van hoe we de contacten nu - op afstand - moeten aanpakken. Het alternatief is alles stilleggen. Dat willen we ook niet.’

De gasvrij-woning blijft open

In het deelgebied van 95 woningen gaat de uitvoering gewoon door: aanleg van het warmtenet en vernieuwen van de riolering. Het werk binnen de woningen is wel gestaakt, vanwege besmettingsgevaar voor zowel bewoners als installateurs. Joke: ‘Daarover kunnen we simpel communiceren. We kennen die mensen en bellen ze. En er is nog steeds een collega in de wijk. Onze projectleider Achter-de-voordeur, Richard de Boer, werkt nog gewoon vanuit het gasvrij-huis in de wijk. Daar is nog een beetje aanloop, keurig op anderhalve meter afstand.’

‘De uitvoering buiten gaat gewoon door’

Hoe kom je nu in contact met de rest van de wijk zonder straat- en buurtbijeenkomsten? ‘Dat is zoeken,’ vertelt Joke. ‘De “burenrelatie” is heel belangrijk. We werken vanuit het principe dat wij zelf ook bewoners zijn. Ook wij van de gemeente zijn daarom in de wijk bezig en aanwezig. We vergaderen daar en doen er onze boodschappen. Met als uitvalsbasis het gasvrij-huis, waar iedereen kan binnenlopen, zonder afspraak. Helaas kan dat allemaal nu even niet.’

‘De coronacrisis vraagt om de uitvinding van nóg een nieuw wiel’

‘We hadden vooral ingezet op live communiceren en niet via websites, mail of Twitter. Nu moeten we grijpen naar middelen die in zichzelf afstandelijk zijn. We hadden al geen eerdere ervaring met een traject als aardgasvrij. En we hebben ook geen eerdere ervaring met een crisis als deze. Werken aan aardgasvrije wijken vereiste al het uitvinden van een nieuw wiel. En de coronacrisis vraagt om nóg een nieuw wiel.

Kaartje in de brievenbus

Binnenkort krijgen alle wijkbewoners een kaartje in de bus, met daarop de vraag hoe het gaat, en de wens dat iedereen gezond is en blijft. Joke: ‘En we melden dat ons project doorgaat, dat we ook nu graag blijven werken aan de toekomst, al moet dat tijdelijk op een andere manier. Daarbij verwijzen we naar een online video.’

‘Ook nu werken we graag aan de toekomst, tijdelijk op een andere manier’

Binnenkort nemen Joke en Richard die video op. Met daarin informatie over (de) keuzes rond aardgasvrij. En ze vragen bewoners hoe zij met de gemeente in overleg willen, hoe ze benaderd willen worden. Bijvoorbeeld via Skype, mail, telefoon, brief. Dat kunnen de bewoners vervolgens telefonisch of per mail doorgeven. Joke: ‘Maar het is beperkend. In een echt gesprek kun je inspelen op wat van belang is voor die persoon om goed te kunnen beslissen. Maar misschien lukt dat per telefoon ook. We benaderen straks eerst de mensen die op onze video reageren. Die staan er al voor open. En gelukkig hebben we veel wijkbewoners al gezien op een grote bijeenkomst. Het contact start dus niet op nul.’

Utrecht

Op intranet tips met informatie, platforms en instrumenten
 

De gemeente Utrecht bekijkt hoe de communicatie over de energietransitie digitaal verder kan. Daarover is nog niet besloten, vertelt woordvoerder Matthijs Keuning. ‘We kijken nu naar mogelijke opties. Een voorlichtingsavond van Jouwhuisslimmer kan bijvoorbeeld in de vorm van een webinar, waarbij kijkers via de chat vragen kunnen stellen.’
 


Geen stilstand

‘Daarnaast gaan er natuurlijk ook dingen door, zoals de nieuwsbrief die we altijd al per mail verstuurden,’ meldt Keuning. ‘De vergaderingen en gesprekken in kleiner comité gaan door via telefoon of Skype. Vanwege de overdaad aan nieuws over corona-gerelateerde zaken zijn we momenteel minder actief op sociale media.’

‘Vanwege de overdaad aan coronanieuws, zijn we minder actief op sociale media’

Toen bijeenkomsten tot 1 juni werden opgeschort, deelde de gemeente op intranet tips met nuttige informatie, platforms en instrumenten met betrekking tot communicatie en participatie. Keuning: ‘Onze medewerkers kunnen daar informatie krijgen, maar ook eigen ervaringen delen. Op die manier kan iedereen er voor elk project iets nuttigs uit halen, omdat de behoefte per project verschilt. Verder is het natuurlijk de vraag hoe lang deze situatie gaat duren. Sommige bijeenkomsten zijn misschien wel een paar weken uit te stellen, maar niet een paar maanden.’

 

 

Cookie-instellingen